1.2 ลักษณะของใจ
1.2.1 ธรรมชาติของใจ
ใจ เป็นธรรมชาติที่กวัดแกว่ง ดิ้นรน รักษายาก ห้ามยาก ไม่สามารถจะตั้งอยู่ในอารมณ์ใด อารมณ์หนึ่งได้นาน มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ ซึ่งสามารถอธิบายลักษณะของใจ3)ว่า1. ดิ้นรน คือ ดิ้นรนเพื่อจะหาอารมณ์ที่น่าใคร่ น่าพอใจ เหมือนปลาถูกจับไว้บนบกดิ้นรนต้องการจะหาน้ำ
2. กวัดแกว่ง คือ ไม่ตั้งอยู่ในอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งได้นาน รับอารมณ์นี้แล้วก็เปลี่ยนไปหาอารมณ์นั้น หลุกหลิกเหมือนลิง ไม่ชอบอยู่นิ่ง
3. รักษายาก คือ รักษาให้อยู่กับที่หรือให้หยุดนิ่งโดยไม่ให้คิดเรื่องอื่นทำได้ยาก เหมือนเด็กทารก ไร้เดียงสา จะจับให้นั่งอยู่กับที่เป็นเวลานานๆ ทำได้ยาก
4. ห้ามยาก คือ จะคอยห้าม คอยกันว่า อย่าคิดเรื่องนั้น จงคิดแต่ในเรื่องนี้ ทำได้ยาก เหมือนห้ามโคที่ต้องการจะเข้าไปกินข้าวกล้าของชาวนา ทำได้ยากฉะนั้น
บางครั้งเราจึงได้ยินคำเปรียบเทียบจิตนี้ว่าเหมือนกับเด็กอ่อนซึ่งยากแก่การ ควบคุม บางทีก็เปรียบจิตเหมือนกับลิง คือจิตนี้ไม่อยู่กับที่ ชอบดิ้นเข้าไปหาอารมณ์ ไม่หยุดหย่อน เหมือนกับลิงซึ่งจับกิ่งไม้นี้ แล้วก็โหนไปสู่กิ่งโน้นกิ่งนี้
The most familiar comparisons we hear for the mind are that of a badly behaved infant or a monkey - because the mind does not stay in one place, succumbs easily to the emotions, never stopping like a monkey that swings from one branch to the next.
1.2 Characteristics of the Mind
1.2.1 Nature of the Mind
The mind is of a nature of being easily distracted, hard to keep in one place or otherwise control. It cannot remain with the same emotion for long, tending to succumb to pleasurable emotions. We can thus categorize the characteristic nature of the mind as follows:3
1.Distracted: The mind struggles to fulfil desires and succumb to emotions just as a fish out of water struggles to get back in.
2.Restless: The mind does not stay with any emotion for long, but jumps from
one to the next just as a monkey jumps from branch to branch.
3. Hard to keep in one place: It is as hard to get the mind to stay in one place or to stay still without thinking as it is to get an infant to stay still.
4. Hard to control: To prevent the mind from thinking about particular things can be as hard as keeping back cows from grazing a pasture.
1. 2心的特性
1.2.1心的自然性
心是自然的浮动、摇晃，很难预料也很难保持和禁止，不可能一直 停留在某一种情绪的境界里，往往都会掉到欲望的情绪里，因此可以把 心的属性3解释为：
1.挣扎：是为了寻找出路，让欲望达到满足，就好比将鱼儿抓来放在陆 地上一样，它会挣扎的需要水。
2.晃动：就是不可能停留在一种情绪状态下太久，就像猴子一样好动不
喜欢安静。
3.难维持：很难让它保持停留在原处，不要想其它的事情，就像顽皮的 小孩一样，你想让他一直坐在那里不动是很难的。
4.难以禁止：就是一边禁止一边提防，让它不要想其它的事情，就像禁 止黄牛去吃农民的稻秧一样，很难做到。
พระราชภาวนาวิสุทธิ์ ได้อธิบายถึงจิตใจของมนุษย์โดยทั่วไปว่า ปกติใจเรามักจะไม่หยุด มักจะซัดส่ายไปในเรื่องราวต่างๆ โดยเฉพาะเรื่องในชีวิตประจำวัน เช่น ตอนเด็กๆ ยังไม่มีเรื่องมาก ใจก็จะหยุดง่าย แต่พอเจริญเติบโตขึ้น ก็มีเรื่องราวที่จะต้องนึกคิด เช่น เกี่ยวกับการเรียนบ้าง การเล่นบ้าง สิ่งที่ทำให้เพลิดเพลินบ้าง พอเจริญเติบโตขึ้นไปอีก ก็นึกถึงเรื่องหาคู่ครอง และการครองบ้านครองเรือน ใจก็ซัดส่ายขึ้นไปอีก ต่อมาก็คิดถึงเรื่องประกอบการเลี้ยงชีพ ทำมาหากิน ใจก็จะมุ่งไปเกี่ยวกับเรื่องทำมาหากิน ยิ่งทำให้ใจซัดส่ายขึ้นไปอีก หรือแตกกระจัดกระจาย กระเจิดกระเจิงกันไป เป็นต้น
Phrarajabhavanavisudh explains that the human mind that in general, the human mind is never still, but is stirred up by the events in daily life. Children may not have much on their minds but play, study and entertainment - but when grown to adulthood, there is much more to think about - especially relationships and earning a living - all of which tends to scatter one’s attention.
有时我们会听到像“小孩一样”的词语，感觉很难管理；有时还说 像猴子一样，就是心总是无法定下来，喜欢闹情绪，就像猴子一样不停 地跳，从这根树枝又跳到那根树枝。
帕拉帕哇哪威素(僧衔〉法胜法师(法身寺住持〉曾经对人类的心做了 这样的解释：一般来说心总是不停的运动，尤其是在日常生活当中，通 常会想东想西。比如说：小时侯遇到的事情较少，心容易宁静。长大了， 生活圈也扩大了，就开始有事情需要想。像有关于学习和游玩之类的事 情，当再年长些就会想找伴侣结婚成家，接下来就是谋生，养家。所有 的思绪就会转移到谋生方面，这样心思就会被分散出去。
1.2.2 คุณลักษณะของใจ
ในเบื้องต้นนี้ เนื่องจากผู้ศึกษาหลายท่าน อาจจะเข้าใจสับสนเกี่ยวกับความหมายของคำว่า จิตและใจ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วทั้งสองคำ เป็นคำที่มีความหมายใช้แทนกันได้ คำว่า จิต นั้นมักจะพบคำอธิบายในพระอภิธรรมเป็นอันมาก เช่น จิต หมายถึงธรรมชาติที่รับรู้อารมณ์ หรือสภาพที่นึกคิด เป็นต้น แต่อย่างไรก็ตามคำว่า ใจและจิต ใช่ว่าจะใช้แทนกันได้ในทุกโอกาส และ “ จิต” ก็ยังมีคำอื่นที่มีความหมายคล้ายคลึงกันหรือใช้แทนกันได้ เช่น มโน วิญญาณ หทัย มนินทรีย์ เป็นต้น แต่ครั้นเมื่อจะต้องมีการอธิบายถึงรายละเอียดลักษณะของ ใจ ผู้เชี่ยวชาญทางคัมภีร์พระพุทธศาสนามักจะใช้คำว่า จิต อธิบายลักษณะของ ใจ เสมอ ดังเช่นคำอธิบายที่มีในพระไตรปิฎก ซึ่งได้กล่าวถึงจิตหรือใจนี้ว่ามีกิริยา อาการ ลักษณะ และที่อยู่4) ดังต่อไปนี้1. ทูรงฺคมํ (ทูรังคะมัง) เที่ยวไปไกล
2. เอกจรํ (เอกะจะรัง) เที่ยวไปดวงเดียว
3. อสรีรํ (อะสะรีรัง) ไม่ใช่ร่างกาย
4. คุหาสยํ (คุหาสะยัง) มีถ้ำคือร่างกายเป็นที่อยู่อาศัย
1.2.2心的属性
在学习禅定时，很多人可能针对“意”和“心”很难了解，一般来 说这两个词有时可以互相代替使用。“意” 一般会在阿毗昙见到，“意” 指的是内心自然的情绪，但不管怎样，“意”和“心”而当详细谈到“心” 时，佛学专家往往会用“意”这个词来讲解“心”的属性，比如说三藏 里的词语，因此可以说“意”和“心”的特征4，分别如下：
1. duura ” ngama. m 飘到远处
2. ekacara. m 单独
3. asariira. m不是身体
4. guhaasaya. m有‘‘洞”（身体内藏存之处）
1. ทูรงฺคมํ หมายถึง เที่ยวไปไกล กล่าวคือจิตมีธรรมชาติคิดไปได้ไกล หมายถึงจิตยังคงอยู่ที่ตัวเราแต่สามารถคิดไปเหนี่ยวเอาอารมณ์ในที่ไกลๆ ได้ และการไปของจิตทุกดวงไม่จำเป็นต้องใช้ยานพาหนะ เพียงแค่คิดจะไปก็สามารถไปได้ เหมือนสมมติว่าขณะนี้เรานั่งอยู่ที่นี่ แต่บางคนนั้นคิดไปไกล เช่น คิดไปถึงบ้าน ว่าเราจะทำสิ่งนั้นสิ่งนี้ หรือคิดไปถึงเพื่อน ว่าหน้าตาเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ได้พูดคุยกันต่างๆ นานา คิดไปถึงครอบครัว เป็นต้น
1.2.2 Properties of the Mind
The Tripitaka commentaries describe the mind as having the following characteristics:4
1. Far - travelling \duura”ngama.m]: although the mind resides in the body, it can take one’s awareness far away from the body by intention alone with no need for any vehicle to get there. We can be sitting in one place, but our mind can be elsewhere - back home, with unfinished tasks, with friends or family or the things you plan to talk to them about;
1. duura” ngama. m飘到远处:就是说“意”会自然地到很远的地方，也 就是说心意虽然在我们的体内，但是可以到很远的地方去感触情绪， 而且不需要任何交通工具。好比我们坐在一个地方，但是有些人会想 到别的事情，比如说：想家、想去做什么事，想念朋友跟朋友说了 什么话，或者想到家人…等等。
2. เอกจรํ หมายถึง เที่ยวไปดวงเดียว เป็นการบอกอาการของจิต และบ่งความหมายไว้สองอย่าง คือคิดอารมณ์ได้ทีละอย่าง และคิดได้โดยลำพัง
การคิดอารมณ์ได้ทีละอย่าง คือ จิตจะคิดอะไรก็คิดได้ทีละอย่าง จะคิดพร้อมกัน 2 อย่างไม่ได้ คำว่าพร้อมกัน คือ ในขณะเดียวกัน มีวิธีการทดลอง เช่น ลองถือดินสอหรือปากกาไว้ในมือข้างละแท่ง แล้วให้จิตสั่งให้ทั้งสองมือเขียนพร้อมกัน มือหนึ่งเขียนเลข 5 มือหนึ่งเขียนเลข 4 ให้พร้อมกันจริงๆ และให้เรียบร้อยด้วย จะพบว่าไม่สามารถทำได้
แม้ว่าจิตไม่สามารถคิดอารมณ์ในขณะเดียวกันได้ แต่ว่าจิตนี้คิดได้เร็วมาก ความคิดของจิตเร็วกว่าร่างกายหรือเครื่องยนต์ทุกชนิดในโลก หรือแม้แต่ความเร็วของแสง บางทีจิตสั่งการเร็วเกินไป จนร่างกายทำให้ไม่ทันก็มี เช่น คนกลัวจัดจนวิ่งไม่ออก ต้องอยู่กับที่ หรือโกรธมากจนพูดไม่ออก จิตคิดได้โดยลำพัง ซึ่งแตกต่างกับกาย เพราะการไปด้วยกาย ถ้าไปในที่เปลี่ยวยังต้องการเพื่อน แต่การไปด้วยจิตนั้นไม่จำเป็นต้องมีเพื่อนจิตจึงจะคิดได้ เพราะจิตคิดจะไปไหน ก็คิดไปดวงเดียว แม้คิดทั้งวันจิตก็ไม่เคยเจอจิตของคนอื่น
2.Travels alone [ekacara.m]: refers to two characteristics of the mind - that it thinks of one thing at a time and that it can manage unaided:
1.Thinking of one thing at a time: As a demonstration of the mind’s inability to ‘multitask’ try simultaneously writing a ‘five’ with one hand and a four with the other. Although the mind cannot think of more than one thing at once it is fast enough to alternate between tasks with practice because it ticks over faster than the body, any processor in the world and even the speed of light. Sometimes, mind commands can be too fast for the body to follow, for example, when human someone is so terrified that they have conficting orders from the mind both to stay still and run away or when they are so angry they are speechless.
2.Managing unaided: The mind doesn’t have a need for companionship like the body. The body has a tendency to loneliness, but mind can get by without companionship because it is self-sufficient. It doesn’t have need of support from the minds of others to function correctly.
2. ekacara. m单独：说明“意”的情况，有两种意思，第一种是同一时 间只能有^'种情绪；另^'种则是独自想。
所谓一种情绪就是说“意”想什么都可以，但是不能同时想两样 事情，就比如说，让两只手同时都拿着铅笔，然后让两只手同时写字， 一边写“五”而一边写“四”，这是不可能做到很整齐的。
虽然“意”不能同时想两件事，但是能想很快，心绪的速度比人 体和各种机器都要快，甚至比光线还快，有时想得太快，导致身体的 行动都跟不上，比如说有些人受到惊吓都走不动了，或者生气说不出 话来。
“意”跟身体不一样可以单独的想象，因为身体去到哪里都会见 到影子，如果去那些偏僻的地方，还需要朋友陪着去，“意”却不用朋 友陪着，就算整天想也不会见到别人的“意”。
3. อสรีรํ หมายถึง ไม่ใช่สรีระ ข้อนี้บอกลักษณะของจิตว่า ไม่ใช่ร่างกายของเรา กล่าวคือ จิตเป็นธรรมชาติที่มีจริง มีรูปร่าง มีลักษณะเป็นดวงใส ตั้งแต่โบราณจนถึงปัจจุบัน มีนักวิทยาศาสตร์ หรือนักคิดพยายามคิดหาเครื่องมือจับจิต แต่ก็ไม่สามารถจะจับได้ เพราะจิตนั้นเป็นของละเอียดเกินกว่าที่จะจับด้วยเครื่องมือเหล่านี้
ในกรณีนี้มีนักคิดสมัยใหม่ บางคนบางกลุ่มเห็นว่า จิตเป็นเพียงปรากฏการณ์บางอย่างที่เกิดจากประสาทส่วนสมองเท่านั้น ไม่ใช่มีธรรมชาติอย่างหนึ่งต่างหาก โดยให้เหตุผลว่าเมื่อคนนอนหลับ ประสาทไม่ทำงาน คนก็ไม่มีความคิดอะไร แสดงว่าจิตไม่มี ถ้าจิตเป็นธรรมชาติอันหนึ่งต่างหาก ก็จะต้องทำงานได้อิสระ แม้สมองจะพัก ในกรณีนี้มีคำอธิบาย คือในเวลาที่เราดูหนัง เวลาดูเราดูที่จอเห็นมีรูปคน รูปสัตว์ต่างๆ ครั้นฉายเสร็จ เขาเก็บจอรูปภาพนั้นก็หายไปหมด แต่ความจริงตัวเรื่องหนังจริงไม่ได้อยู่ที่จอ แต่อยู่ที่ฟิล์ม ระหว่างจิตกับประสาทก็เช่นเดียวกัน จิตเป็นธรรมชาติอันหนึ่งต่างหากจากสมอง และประสาททางกาย แต่อาศัยประสาททางกายซึ่งเป็นเหมือนจอ และจิตเป็นเสมือนฟิล์ม เป็นต้น
3. Non-corporal [asariira.m]: the mind is an entity separate from our body -with its own shape and form - usually a clear sphere. From ancient time to nowadays, researchers have tried to detect the mind, but because mind is so subtle it cannot be detected with empirical instruments.
Some modern thinkers think that mind is only some kind of phenominon generated by the nervous system and it disappears in the absence of the nervous system or even when we are asleep. In reality, the mind continues working even when the brain is at rest, just as a movie track remains invisible on the celluloid even though the movie screen has been packed up. In the same way, both mind and brain exist - the nervous system being equivalent to the ‘screen’ on which the minds is as celluloid.
3. asariira. m不是身体：就是说不属于身体，这点说明了 “意”不是 我们身体，“意”是自然存在的，有形态、有特性。从古代到现在一直 有科学家、思想家努力想尽方法想要抓住“意”，但是都没能办到， 因为“意”比那些工具都还要细腻。
现代的思想家说，“意”只是头脑神经系统产生的一种现象罢了， 而不是真的存在。如果没有的话，当睡着了后神经都会停止，也不会 有什么想法，这表示“意”没有存在。如果“意”与“身”各自独立， 就算大脑休息了而它还会継续工作着。就好像我们在看电影一样，当影片播放完了，屏幕上所有的东西就会不见，但事实上所有东西都 在胶片里。“意”跟神经也是一样的道理，“意”是自然存在的，不过 是与头脑的精神不相同而已，身的精神就像屏幕，而“意”就好比是 胶片一样。
4. คุหาสยํ หมายถึง มีถ้ำคือร่างกายเป็นที่อยู่อาศัย บอกที่อยู่ของจิตว่าอยู่ในร่างกายของเรา อยู่ในศูนย์กลางกาย มีนักคิดหลายท่านบอกว่า จิตอยู่ที่หัวใจ แต่ก็ไม่สามารถพิสูจน์ได้ เพราะถ้าหากจิตอยู่ในหัวใจจริงๆ คนที่ผ่าหัวใจแล้วเปลี่ยนหัวใจใหม่ แล้วจิตจะไปอยู่ที่ไหน แสดงให้เห็นว่าจิตไม่ได้อยู่ที่หัวใจ แต่อยู่ในร่างกาย ซึ่งเราสามารถทราบอาการของจิตได้ด้วยการที่จิตของเราออกไปรับอารมณ์จากทวาร ทั้ง 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
เมื่อเราเห็นรูป จิตก็จะวิ่งออกไปรับอารมณ์ทางตา แล้วก็นำมาแปรเปลี่ยนเป็นความรู้สึก เมื่อได้ฟังเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรส ถูกต้องสัมผัส จิตก็ออกรับอารมณ์ในทวารนั้นๆ เมื่อไม่รับทางตา หู จมูก ลิ้น กาย จิตก็คิดอารมณ์ทางใจ คนส่วนใหญ่ไม่ทราบว่าจิตอยู่ส่วนใดของร่างกาย แต่ทราบชัดว่าจิตนี้มีทางออกจากร่างกายอยู่ 6 ทาง ดังนั้นสำหรับผู้ที่มีประสบการณ์ในการทำสมาธิได้ผลดีแล้ว ย่อมรู้ว่าจิตหาใช่อยู่ที่หัวใจ หรืออยู่ที่สมองแต่อย่างใด
4.Has the body as its cave (dwelling place) [guhaasaya.m]: indicating that the mind belongs inside the body, especially at the centre of the body. Some consider the mind to be located in the heart, but this is unlikely, as most people get their mind back unperturbed even after heart surgery. The mind is often tempted outside the body by the influence of the external perception such as images, sounds, aromas, tastes or tacticle sensations.
4. guhaasaya. m “洞”是指身体内藏存之处：就是说我们的身体是“意” 所在处，就在身体中心点。有许多思想家说：“意”在我们的心脏中， 但是又无法证明。倘若“意”真的在我们心脏之中，那些开刀重新换 掉心脏的人，而自己的“意”又在哪里呢？因此可以证明“意”不是 在心脏里面，而是在我们的身体之中。我们也可以从眼、耳、鼻、舌、 身、心方面，来了解现在自己的“意”去接受情绪状况。
当我们见到影像时，“意”就跑去接收眼睛看到影像时的情绪，然 后再转变为感觉。当听到声音、闻到气味、尝到味道、碰触到时，“意” 就跑去接收当时的情绪。若不接收眼、耳、鼻、舌、身的情绪，“意” 就会随着当时心的情绪。大多数人都不知道“意”是处于身体的哪一 部份？但却知道“意”有六条出路，所以特别是有良好禅修经验的人， 自然知道心怎么可能会在心脏或是头脑里。
ที่กล่าวมานี้เป็นลักษณะของจิตเพียงคร่าวๆ เพื่อจะให้เห็นชัดเจนว่า จิตที่เราฝึกนี้มีลักษณะอย่างไร เพราะว่าถ้าเราไม่รู้ว่า จิตมีลักษณะอย่างไรแล้ว ก็ยากที่จะฝึกจิต เหมือนกับบุคคลที่ทำพลอย ถ้าไม่รู้จักชนิดของพลอยแล้วก็ยากที่จะทำพลอยให้ได้กำไร คนที่ฝึกจิตถ้าไม่รู้ลักษณะของจิต ไม่รู้อุปนิสัยของจิต ก็ยากที่จะฝึกจิต แต่ถ้ารู้แล้วก็เป็นการง่ายที่จะควบคุมจิต หรือฝึกจิตของตน แม้ยังฝึกไม่ได้ก็รู้นิสัยใจคอของจิตว่ามีลักษณะอย่างไร5)
All of the above briefly explain the character of mind that we are training. It is necessary to know the characters of the mind before attempting to train it in meditation - just as a person who wants to trade in precious stones has to learn their characteristics first, otherwise they are unlikely to work at a profit. Thus, even if a meditator may not get immediate results in meditation to learn about the character of mind firsthand is still a big advantage.5
以上只是简略的谈到“意”的特性，为了要让大家看清楚，我们 所训练的这个“意”有何特征？若不了解“意”的特性，就很难训练 “意”。就好比是经营珠宝买卖的商人，若不认识宝石的种类，就很难 在买卖珠宝生意上得到利润一样。一个训练心意的人，若不了解心意 的性质、习惯，就很难训练自己的心意。一但了解清楚后，就容易控 制、训练自己的心意。即使还无法训练，至少还能知道心意的特质。5
3 DhA.i.283ff.
5 Phra Dhebvisudhikavi (Pichit .Thitava.
5 Phra Dhebvisudhikavi (Pichit . Thitava. n. noo) Kammathaan Training. 4th edition, (Bangkok Mahamakutrajavittayalai, 2538), p.175.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น