2.2 ระดับของสมาธิ Degrees of Meditation 禅定的阶段

 

2.2 ระดับของสมาธิ

จากการทำสมาธิ ผู้ฝึกจะพบกับประสบการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดจากการฝึก โดยสามารถจำแนกระดับของสมาธิได้เป็น 3 ระดับ¹²⁾ คือ

2.2    Degrees of Meditation

The degree of stillness attained as a result of one’s meditation can be subdivided into 13

three different levels as follows:

2.2 禅定的阶段

修习者能得到很多不同的经验，这些都是在实践过程中产生的，可 以把禅定分为三个阶段12即是：

2.2.1 ขณิกสมาธิ

ขณิกสมาธิ คือ อาการที่ใจสงบนิ่งอยู่กับอารมณ์ชั่วขณะหนึ่ง เช่น 5-10 วินาที แล้วใจจะค่อย ๆ คิดฟุ้งซ่านออกไป อาการเหมือนช้างปรบหู ถ้าได้มีสติก็ดึงใจกลับมาใหม่ค่อยๆ ประคองอย่าใช้กำลัง ทำอย่างต่อเนื่องก็จะได้ขั้นต่อไป

2.2.2 อุปจารสมาธิ

อุปจารสมาธิ ใจสงบหยุดนิ่งได้นานกว่าขั้นแรก คือ อาจเป็นกำหนดเวลา 5-10 นาทีหรือนานกว่านั้นก็ได้ แต่ไม่ถึงขั้นฌานยังไม่ดิ่งลงไปแท้ เป็นแต่สมาธิที่เกือบจะแน่วแน่

2.2.3 อัปปนาสมาธิ

อัปปนาสมาธิ ใจสงบหยุดนิ่งนานตามที่เราต้องการเป็นขั้นที่แน่วแน่ถึงฌาน ดิ่งลงไป สุขุมกว่าอุปจารสมาธิ และมีระดับขั้นที่ยิ่งขึ้นไปเป็นลำดับๆ

2.2.1    Preparatory Concentration [kha.nika-samaadhi]: is when the mind is able to stay at a standstill only five to ten seconds before reverting to mental chatter. The stillness of mind may last only as long as an elephant flapping its ears. However, if as soon as we realize, we bring the mind back to the object, before long we will be able to progress to the next degree of concentration.
2.2.2    Neighborhood Concentration [upacaara-samaadhi]: is when the mind is able to stay at a standstill for more than five to ten minutes - but is not yet refined enough to reach the level of the absorptions. The mind still experiences no ‘magnetic’ attraction inwards. The mind is ‘almost steadfast’.

2.2.3    Attainment Concentration [appanaa-samaadhi]: is when the mind can remain at a standstill for as long as we desire. It’s steadfastness of mind, refined enough allow us to enter upon the absorptions. There is an inner ‘magnetic’ attraction for the mind to go deeper inside allowing the mind to touch upon successively subtler levels of attainment.

2.2.1刹那定

这是指心静止在某一时段而已，可能是维持5 —10秒，然后心又 会慢慢地的散乱，犹如大象拍耳朵一样。如果有了正念，就再牵 引心来维持，别用力控制心，继续宁静就会达到下一个阶段。 2.2.2近行定

此阶段禅定比第一阶段静止的时间要长，可能会持续5-10分钟或 是更长的时间，但还是没有到达初禅，还没有真正的入定，还是 快要稳固了。
2.2.3安止定

心静止的时间长到我们所想的时间，是非常专注且达到静定，比 第二阶段更深入，随着阶段的上升会越来越深。
      ดังนั้น สามารถสรุปได้ว่าการฝึกสมาธิเป็นการฝึกที่จิตใจ เป็นการทำใจให้สงบ ตั้งมั่น แต่ใจจะตั้งมั่นได้นั้นจะต้องกำหนดทำสมาธิให้ใจตั้งอยู่ ณ ที่ตั้งของใจที่จะทำให้ใจตั้งมั่น และเกิดความมั่นคงมากที่สุด นั่นก็คือศูนย์กลางกายนั่นเอง เมื่อฝึกอย่างถูกวิธีแล้วย่อมจะทำให้ผู้ฝึกพบกับประสบการณ์ภายในที่ดี ทำให้มีความสุข และย่อมสามารถนำไปสู่ทางพ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง ทั้งนี้จะต้องตระหนักว่า การฝึกสมาธิที่จะเป็นสัมมาสมาธินั้น มุ่งเพื่อให้ใจสงบ หยุดฟุ้งซ่าน ไม่ขุ่นมัว สามารถระงับอารมณ์ตนเองได้ เกิดความเย็นกายเย็นใจ เพื่อให้เกิดสติ มีใจตั้งมั่น เข้มแข็งไม่หวั่นไหวง่าย เกิดความเชื่อมั่นตนเองในทางที่ถูก เพื่อกำจัดกิเลสในใจ คือ โมหะและอวิชชา อันเป็นบ่อเกิดของกิเลสทั้งหลายให้หมดไป

       Hence, it can be concluded that meditation practice is a way of training the mind to be peaceful and stable. A stability of mind can be achieved if the mind is focused precisely at the center of the body. Practicing correct method will result in happiness and good inner experience, paving the way to liberation. It should be remembered that Right Meditation aims to achieve a peaceful mind without rather than fueling mental chatter or irritation - increasing our ability for self-control, improving our temper and bringing us ease of mind and body. In addition, meditation by the proper method can help boost our awareness, helping our mind to be unwavering in the face of difficulty and boosting our self-confidence while helping get rid of the delusions which are the source of all defilements.

因此，修习禅定就是在训练心灵，让心保持静和止，也要把心安放 在最正确的位置，也就是身体内的中心点。修习的方法正确了，在修习 的过程中会给我们带来无限的快乐，也是真正让我们脱离痛苦的方法。 在此，再次重申，修习禅定也就是正定，是为了让自己的心宁静、不散 乱、不浑浊，可以抑制住自己的欲念，能让心情愉悦，产生智慧、坚强， 灭除内心所有的贪、嗔、痴、烦恼。

¹⁾ สติปัฏฐานสูตร, มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, มก. เล่ม 17 ข้อ 149 หน้า 628-629.

²⁾ มูลปริยายสูตร, อรรถกถามัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, มก. เล่ม 17 หน้า 112.

³⁾ ธรรมทายาทสูตร, อรรถกถามัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, มก. เล่ม 17 หน้า 250.

⁴⁾ ธรรมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กามาวจรกุศล, มก. เล่ม 75 ข้อ 39 หน้า 360-361.

⁵⁾ พราหมณสูตร, สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค, มก. เล่ม 30 ข้อ 22 หน้า 13.

⁶⁾ ธรรมทายาทสูตร, อรรถกถามัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, มก. เล่ม 17 หน้า 252.

⁷⁾ วิภังคสูตร, อรรถกถาสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค, มก. เล่ม 31 หน้า 165-166.

⁸⁾ อรรถกถาธรรมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์, มก. เล่ม 76 หน้า 20.

⁹⁾ ธรรมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ อกุศลฑรรม, มก. เล่ม 76 ข้อ 294 หน้า 12.

¹⁰⁾ ได้แก่ กสิน 10 อสุภะ 10 อนุสสติ 10 อาหารเรปฏิกูลกัญญา 1 พรหมวิหาร 4 อรูปฌาน 4

¹¹⁾ พระภาวนาวิริยคุณ (เผด็จ ทตฺตชีโว), คนไทยต้องรู้, พิมพ์ครั้งที่ 6, (กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์อักษรสลัย, 2537), หน้า 41.

¹²⁾ อรรถกถาขุททกนิกาย มหานิทเทส, สัมธัมมปัชโชติกา, มก. เล่ม 65 หน้า 303.

13    Vism.144